Witte orchideeën, aronskelken en rozen…
Vandaag zag ik een webinar over rouw en rouwverwerking. Of eigenlijk een gratis introductie voor een cursus rouwverwerking (weer een goede tip van mijn zus).
Alleen de introductie was al de moeite waard, dus ik hou de cursus in gedachten. De afgelopen weken moeten eerst nog even landen. De rouw om mijn vader is niet zo rauw, omdat ik er vrede mee heb dat zijn lijden voorbij is. Ik heb vooral verdriet om zijn leven dat hij niet kon leiden, samen met mijn moeder, met mij en mijn zus, zijn schoonzoons en kleinkinderen.
Voor mijn gevoel doen we het goed met elkaar; we kunnen samen huilen en samen lachen. Ik kan alleen maar hopen dat het zo blijft. Het lijkt me verschrikkelijk als je door het verlies van een dierbare juist uit elkaar gedreven wordt.
De belangrijkste tip in het webinar voor rouwverwerking is luisteren. Alles draait om luisteren en verbinden. Ook al vertelt iemand je tien keer hetzelfde, blijf luisteren.
Mijn moeder, zus en ik kunnen gelukkig veel praten met elkaar over de afgelopen weken; thuis bij mijn moeder, over de telefoon, via whatsapp. We verschillen van karakter en het is heus niet altijd rozengeur en maneschijn, maar er is wel respect. We luisteren naar elkaar en we worden allemaal gehoord.
We hebben ook dingen geleerd. Soms moet je dingen meemaken om te weten dat je ze niet nóg een keer wilt meemaken. Details misschien, maar wel heel belangrijke. Dat gaan we in de toekomst anders doen en daar voel ik me sterker door.
Mijn moeder is overladen met kaartjes en het is fijn als mensen op die manier herinneringen delen over mijn vader. Die lezen wij, kinderen en kleinkinderen, ook allemaal. Iemand schreef een herinnering met daarin de tekst ‘prachtige kerel’ en als ik zoiets lees maakt mijn hart een sprongetje. Een oude vriend stuurde zelfs een foto mee, met hem, mijn vader en mij erop. Ik was daar een jaar of vier en we zitten naast een vakantiehuisje in het zand. Ik kende de foto niet, maar echt: mijn vader zit daar zo stoer met zijn opgerolde hemdsmouwen en hij lijkt gewoon op Bruce Springsteen!
Mijn vader was enig kind en alleen broers en (schoon)zussen van mijn moeder waren -op afstand- aanwezig op de begraafplaats voor het laatste afscheid. Zonder woorden, handen schudden of omhelzingen, maar het verdriet op hun gezichten zei genoeg. De jongste broer heeft nog als ukkie op mijn vaders schoot gezeten. Mijn moeder ontvangt deze periode thuis bezoek, op afstand en maximaal twee personen. Eigenlijk vindt ze dat veel fijner dan een condoleance met veel mensen tegelijk (los van hoe je dat in de praktijk doet met anderhalve meter afstand).
Ik leerde vandaag dat rouw niet alleen een emotie is die bij overlijden hoort. Het ligt eigenlijk wel voor de hand, maar rouw hoort bij verlies en dat kan van alles zijn. Je kunt bijvoorbeeld je gezondheid, je huis of je baan verliezen.
Ik ben de afgelopen vier jaar ook een stuk van mezelf kwijt geraakt. Van de tumor die ik kwijt ben zeg ik ‘opgeruimd staat netjes’. Maar de persoon die nu overgebleven is, is niet de persoon van vier jaar terug. Werk, een baan, is een gedeelte van je identiteit, maar ik heb dat idee echt van me af moeten zetten. Voor mij betekent werken nu ‘gezond zijn’. Meer nog dan al het andere wat erbij komt kijken, zoals inkomen, zelfstandigheid en eigenwaarde. Ik weet nog niet wanneer de dag komt dat ik weer aan het werk kan, maar dit weet ik: het wordt een dag om te vieren.
Ook vriendschappen ben ik verloren. Je hoort of leest het wel vaker van mensen die ziek worden en ik begreep dat nooit, maar ik ervaar het nu zelf. Vriendinnen waarvan ik dacht dat ik er altijd voor ze was als zij mij nodig hadden. Maar als iemand zelf een vreselijk verlies meemaakt, is het misschien heel moeilijk om er voor een ander te zijn. Of misschien heb ik zelf niet zo goed geluisterd als ik dacht.
De worsteling met mijn gezondheid leid me af van mijn omgeving; ik sta nog steeds in survival mode en Corona maakt alles nog ingewikkelder, zorgt voor nog meer afstand. Ik moet soms keuzes maken die egoïstisch voelen en dat is lastig; dat is een leerproces.
Verlies en rouw horen bij het leven, maar wat ik zo bijzonder mooi vind in dit webinar: alleen met de moeilijke dingen in het leven (donker) vallen de mooie dingen in het leven (licht) nog meer op.
Het licht is nog lichter met donker ernaast.
(van Annemiek Dogan – Greef Academy)