18. Gebroken hart

Mijn vader is niet meer… Mijn hoofd weet dat het beter is zo, maar mijn hart snapt het (nog) niet. Hij heeft een stukje van mijn hart meegenomen.

Ik lig wakker. Het is drie uur ’s nachts als ik dit schrijf, ik moet het kwijt. Het was een heftige week. De app-groep van mijn moeder, zus en mij heet heel toepasselijk ‘Meisjes van De Ruijter’. Een oud woordgrapje van mijn man, in plaats van de muisjes van De Ruijter broodbeleg. Maar dat zijn wij: de meisjes van De Ruijter. En we hadden veelvuldig contact met elkaar over De Ruijter, want zelf kon hij dat niet.

Mijn vader was 56 jaar toen hij de diagnose MS kreeg en toen vielen er wel wat puzzelstukjes op z’n plek. Zoals die vreemde ‘klapvoet’ van hem tijdens onze vakantie op Cyprus, ter ere van het 30-jarig huwelijk van mijn ouders.

Vanaf dat moment leverde hij stukje bij beetje in, totdat er bijna niets meer over was om in te leveren. Mijn vader was er nog wel, maar toch ook weer niet. Zijn laatste tien jaar zat hij in zijn rolstoel gekluisterd, compleet zorgafhankelijk. Hij was een handige, ijzersterke en trotse man en heeft zijn aftakeling nooit kunnen accepteren. Hij zag met pijn in zijn hart hoe mijn moeder -inmiddels ook in de 70- het dak op klom om de bladeren weg te halen die de regenpijp verstopten. Plus al die andere dingen die hij naar zijn idee behoorde te doen. En mijn moeder moest op haar beurt met pijn in haar hart toegeven dat de zorg thuis, na twintig jaar, niet meer ging. Alle hulpmiddelen en verbouwingen ten spijt. Op haar 75e ging ze ‘met pensioen’.

Het was voor hen beide wennen aan het verpleeghuis, waar ze de voeten van mijn vader niet -zoals mijn moeder deed- droog föhnden na het wassen. Ook voor het verpleeghuis was het wennen dat ze zo’n zorgintensieve bewoner kregen. Het liep niet meteen zoals het moest en mijn moeder ging daar gewoon door met zorgen. Gaf zelfs een ‘masterclass’ over het gebruik van medische hulpmiddelen. Ze had met een vooruitziende blik voor elkaar gekregen dat mijn vader in hun eigen woonplaats -op loopafstand- in het voormalige bejaardentehuis terecht kon, in een van de twee appartementen op de begane grond. Zo hoefde hij niet moeilijk te manoeuvreren met zijn rolstoel in de kleine lift. Later bleek hij nooit zijn kamer uit te komen, omdat het hem al snel te druk werd daarbuiten.

Afgelopen zondag 1 november lazen we in onze Meisjes van De Ruijter app het zorgverslagje van de avond ervoor, waarvan mijn moeder een schermafbeelding had gedeeld. Weinig pijn, alert en spraakzaam. Dat waren verslagjes waar we blij van werden. Maar hoe snel alles kan veranderen… diezelfde dag had mijn vader geen puf om uit bed te komen en dat was slechts een keer eerder gebeurd, in de week ervoor. Mijn moeder vond hem erg warm en ’s avonds bleek hij koorts te hebben. Ze voelde op haar klompen aan dat dit niet goed was en durfde hem niet achter te laten; mijn zus en ik sprongen in de auto en bleven die nacht bij onze vader. Onze moeder stuurden we na een lange dag naar huis, om wat rust te kunnen pakken. Ze sliep van 01.00 tot 03.00…

Het ging niet de goede kant op, de koorts bleef en mijn vader zakte steeds verder weg in de loop van de week. We voelden alledrie dat we hem geen moment meer alleen wilden laten. Mijn vader was niet zo’n prater, maar hij had ons wel laten weten -toen het verpleeghuis bijna drie maanden op slot zat vanwege Corona- dat het voor hem allemaal zo niet meer hoefde en dat het zijn grote angst was om alleen te moeten sterven. Op dat moment konden we niet bij hem, niet eens een arm om hem heen slaan, laat staan hem geruststellen, want hij zat achter plexiglas en een microfoon. De pijn, woede en frustratie die ik daarbij voelde zijn niet te beschrijven en zal ik nooit vergeten.

Ook op Vaderdag mochten we niet op bezoek en gezien de omstandigheden was het mijn bange vermoeden dat het onze laatste Vaderdag zou zijn… Iedereen thuis bezoeken deed mijn vader al lang niet meer; de rit in de rolstoeltaxi was een kwelling voor zijn lijf, met al die drempels onderweg. Zodoende werd Vaderdag onze gezamenlijke verjaardag, met kinderen en kleinkinderen bij hem thuis. Mijn vader was hun enige opa; mijn schoonvader is totaal onverwacht op 46-jarige leeftijd aan een hartstilstand overleden en heb ik nooit gekend.

We wisselden elkaar dus zoveel mogelijk af bij mijn vaders bed. Speelden soms zachtjes zijn lievelingsmuziek op de achtergrond, van mijn ‘Papamuziek’ playlist. Tijdens de verzorging zag ik in een flits zijn mooie lijf, zonder de pijnlijke plekken waar hij zo vreselijk veel last van had en waar hij veel pijnstilling voor nodig had. Een hartverscheurend beeld wat me bijblijft. Ik had hem en mijn jongens zó gegund dat ze samen hadden kunnen voetballen, om maar iets te noemen.

Hij kon zich op het laatst nauwelijks nog verstaanbaar maken, maar mijn vader hoorde alles. We hebben hem alles gezegd wat we wilden zeggen.

Iedere keer als we elkaar aflosten, namen we voor onszelf afscheid van mijn vader. Woensdagmiddag zei ik hem dat ik even naar huis moest en dat ik de volgende dag weer terug zou komen. Na mijn ziekenhuis afspraak donderdagochtend haastte ik me terug en toen ik weer naast zijn bed stond zei ik hem dat zijn meisjes van De Ruijter weer compleet waren. Het was bijna alsof hij erop gewacht had. Die middag, met ons alledrie aan zijn bed, is hij heen gegaan. Op 5 november om 15.55 uur liet hij ons achter met een gebroken hart, maar ook dankbaar dat zijn lijden voorbij was.

Vandaag is het Mantelzorgdag. Dat is het ieder jaar op 10 november, toevallig ook de trouwdag van mijn ouders. Op vijf dagen na, zijn zij 54 jaar getrouwd. Mijn vader vond dat mijn moeder een lintje verdiende voor alle zorg waarmee ze hem omringde. Ik kan het alleen maar beamen en heb respect voor hoe ze onvoorwaardelijk voor mijn vader koos.

We zijn nog steeds verwonderd over hoe alles deze dagen als radertjes in elkaar valt, alsof het allemaal van boven geregisseerd wordt. We hebben met elkaar heel eensgezind een mooi afscheid georganiseerd. Mijn zus heeft de kaart uitgezocht en ik heb de tekst vorm gegeven, mijn nichtje kookt steeds lekker en gezond voor ons, mijn andere nichtje gaat iets voordragen, net als ik. De klassieke witte rouwauto was de keuze van mijn oudste zoon, de jongste koos muziek uit, het boeket bestaat uit bloemen van onze drie trouwboeketten (witte orchideeën van mijn moeder, witte aronskelken van mijn zus en witte rozen van mij). Mijn moeder gaat een prachtige Zegen uitspreken en mijn zwager, die net als mijn vader zijn militaire dienstplicht vervulde, zal mijn vaders ID op de kist bevestigen. Het idee van acht witte rozen en een rode roos als laatste groet voor op de kist kwam van mijn man.

Om dit alles op een later moment alsnog te kunnen delen met alle mensen die er niet bij kunnen zijn vanwege de Corona maatregelen, ben ik heel blij dat mijn moeder een professionele fotografe inhuurt om alles vast te leggen, voor in een fysiek album…

We zijn blij met onze uitvaartondernemer Angelique; zij voelt haarfijn aan waar ze nodig is en ontzorgt ons op een geweldige manier.

Het is bescheiden vanwege de omstandigheden met Corona, maar zeer naar onze wens en in de geest van onze vader.

Onze echtgenoot, vader en opa.

Voor altijd in ons hart.

11 november

Oh pap, op deze prachtige windstille en mistige herfstdag namen we voor de laatste keer afscheid van je. Een dag met een lach en een traan. Je ging in stijl in een mooie witte klassieker naar je gedenkplek, door de Najaarslaan met z’n kleurenpracht zoals op je rouwkaart. Zelf ben je al lang vertrokken naar de mooiste plek die er bestaat, zonder pijn en verdriet.

Terwijl ik daar een gedicht over voorlas, wist ik dat je glimlachend op ons neerkeek in het volste vertrouwen dat we het gaan redden, omdat je weet dat het weer goedkomt met ons wanneer we elkaar ooit weer gaan zien. Doe de groetjes aan allen die je voorgingen, in het bijzonder aan de papa van mijn man en zwagers, die zij veel te jong verloren.